Amerikanske presidentar er gjerne einige om dei store linjene i utanrikspolitikken. Likevel kan blikket og prioriteringane vera noko annleis. Når det gjeld Trump kan ein sjå ei meir snever definering av kva som er dei amerikanske kjerneinteressane.

Utspelet om å kjøpe eller nytte makt for å "ta" Grønland har skapt store overskrifter i Noreg og andre land. Det her ein ganske klar demonstrasjon av meir sjåvinistisk aleinegang, ikkje minst mot såkalla "allierte". Her er det verdt å merke seg kva Henry Kissinger, tidlegare amerikansk utanriksminister, slo fast: USA har ikkje venner - berre interessar.

I Noreg har mesteparten av kommentariatet latt seg forferde av fråsegnene. Eit unntak er Ola Borten Moe, som i Klassekampen slo fast at det er Danmark si eigen skuld at Grønland no kjem i spel. Han samanliknar Grønland med Bergen og Trondheim, og skriv at det ville ha vore ein dårleg idé å gi sjølvstyre til dei to byane. Underforstått: det var ein dårleg idé å "gi" sjølvstyre til Grønland.

Det Borten Moe ikkje forstår, er at folket på Grønland primært er inuittar, med eit språk og kultur som ligg fjernt frå dansk. Det var først på 1950-talet at Grønland ikkje lenger skulle ha status som formell "koloni" under København, sjølv om det framleis var klart at Danmark skulle vera sjefen. Mykje av dei verste overgrepa, mellom anna tvangs-innsetting av spiral på grønlandske kvinner skjedde for eksempel etter at kolonistatusen vart oppheva. Det same gjeld bortføringa av grønlandske ungar.

Med eit sånt bakteppe er det kanskje ikkje så rart at stemninga på Grønland i ei årrekke har vore positiv til sjølvstyre. I val etter val er det nettopp sjølvstyrepartia som har gjort det sterkast. Meir og meir av den danske overstyringa har vorte avvikla, og no er det snart berre tryggleikspolitikken som står att.

Eg meiner det er djupt problematisk å slå fast at "Grønland er dansk", slik EU-kommisjonen har gjort. Korfor skal det vera det? Det her blir som dei som i 1945 insisterte på at India "er britisk", og at "Indonesia er nederlandsk", og liknande. Det grunnleggjande folkerettslege og demokratiske utgangspunktet må vera at det er folket sjølv som skal avgjere kva dei vil med landet sitt. Og "folket" her er altså ikkje regjeringa i København, men innbyggjarane på Grønland.

Kva med USA? Det mange har gløymt, er at Grønland de facto har fungert som US-amerikansk protektorat heilt sidan 1941. Da signerte Danmark sin ambassadør i USA ein avtale med den amerikanske utanriksministeren Cordell Hull, som gav USA rett til å etablere seg militært på øya. Danmark har aldri hatt kontroll over USA si militære verksemd på Grønland. Aldri.

Likevel har USA vore greit nøgde med Danmark sin kontroll over Grønland. Som Nato-medlem har amerikanarane vore trygge på at russarane (og andre) ikkje vil kunne etablere seg der. Det her har endra seg no dei siste åra. Kinesarane har hatt fleire framstøt kor dei har prøvd å etablere seg økonomisk på øya, men har stort sett blitt bloikkert av Danmark. Når det her skjer på same tid som at riksfellesskapet med Danmark knakar i samanføyningane, og det dessutan er oppdaga viktige sjeldne mineralar på øya, er det ikkje rart at Washington vil komma kinesarane i forkjøpet. Dei vil ikkje risikere eit sjølvstendig Grønland kor Beijing sit med pengesekken.

Ola Borten Moe er på bærtur når han meiner Danmark har gjort "feil" i å gi grønlendarane meir sjølvstyre. EU-kommisjonen tek feil når dei ropar at "Grønland er dansk". Og amerikanarane tek feil når dei ser på Grønland som eit slags bytte i ein skitten jaktkonkurranse.

Det må vera grønlendarane sjølv som bestemmer kva som skal skje med Grønland. Dèt bør vera innstillinga vår.

Forrige gang Trump vart president, var det mange som såg nostalgisk tilbake på tida med Obama. Det er fort gjort å sjå bakover når samtida blir mørkare. Det treng ikkje å vera feil heller. Noko blir faktisk verre.

Eg reknar med vi kjem til å sjå mykje av det same med Biden-administrasjonen. Det kan eg nok finne på å gjera sjølv også - ikkje minst når det kjem til miljøspørsmål, økonomisk politikk og arbeidsliv. Der er det openbert at Trump er mykje verre.

Men kva med utanrikspolitikk? Der er det fort å gløyme kor ille Biden-administrasjonen har vore. Joe Biden har vore garantisten og sponsoren bak Israel sine grusame brotsverk på Gaza. Det seier jo sitt at det først er no, når Biden går av, at det vart mogleg med ei moderat våpenkvile.

Det er eigentleg litt rart. Tidleg på 1970-talet, da Biden var ny i Senatet, var han ein skarp kritikar av Ford-administrasjonen si aggressive utanrikspolitikk, mellom anna i Angola. Etter kvart skifta han syn, og vart ein varm tilhengar av alt som kunne minne om krig, enten det var Israel sin invasjon av Libanon i 1982, eller USA sin invasjon av Irak i 2003.

Utanrikspolitisk har Biden-administrasjonen vore ein katastrofe for både USA og verda. Det er fælt å tenke på at Trump-administrasjonen sannsynlegvis blir minst like ille.

I 2017 vart det innført obligatorisk femårig utdanning for alle som skal bli lærarar i Noreg, uavhengig av om ein skal jobbe i grunnskole eller vidaregåande. Det var Erna Solberg si regjering som dreiv gjennom reformen.

Endringa fekk utruleg nok støtte av Utdanningsforbundet, det største skoleforbundet. Mi fagforeining, Skolenes Landsforbund, var derimot kritiske, og omtalte det heile som "akademisk jåleri".

No har det vorte gjennomført ei evaluering. Her er det nokre interessante funn:

1) Ein tredel av lærarstudentane meiner masteroppgåva ikkje var nyttig for arbeidet dei utdanna seg til.

2) Hos lærarane som hadde vore i jobb i eitt år var situasjonen enno verre. Heile 50 prosent meinte at dei i liten eller ingen grad nytta innsiktene frå arbeidet med masteroppgåva i arbeidet sitt.

Elise Djupedal, som er ei av dei flinkaste skoleforskarane i Noreg, skriv dessutan om korleis masterkravet har vorte eit pengesluk for offentleg sektor. Høyr her:

Økt utdanning fører ikke bare til økt kompetanse. Det øker også lønningene i skolen. Ifølge lønnstabellen for lærere (KS) er differansen mellom en nyutdanna adjunkt og en lektor 66 000 kroner per år. Differansen øker med økt ansiennitet. Adjunktene har vært den største lærergruppen i skolen, men lektorene er i ferd med å ta over. Antall lektorer i skolen er nær doblet de siste fem årene

I tillegg ser vi eit dramatisk fall i kor mange som søker seg inn på lærarutdanning over heile landet. Det er jo ikkje rart - korfor velje eit yrke kor utdanninga har vorte lengre, men vilkåra er dei same som før?

Eg meiner det her peikar mot at kravet om masterutdanning er fullstendig mislykka. Det kostar enormt mykje, og det ein får igjen er heller diskuterbart. Stortinget bør verkeleg gjera det mogleg å bli lærar igjen, utan å vera nøydd til å ta mastergrad.

#norskpolitikk #skole #lærarutdanning #masterkrav